Du er her: Forsiden / Kjøtt & Eggprodusenten / Faglig / – Gard og slakteri må samarbeide tett

– Tettare samarbeid mellom gard og slakteri nødvendig

Dei siste to åra har dyretransportnæringa opplevd at produsentane har blitt meir opptatt av dyrevelferd og dyretransport. Mange produsentar er usikre på kor grensa går for til dømes brokk, halthet og sår.

For å sikre god velferd i samband med transport, er det det viktig at bonden har vent dyra til handtering, flytting og transport.

I denne artikkelen omtaler vi forhold knytta til transport av firbeinte dyr, men dei generelle prinsippa er ogsa gyldige for tobeinte dyr.

PÅLESSINGSTILHØVA
Situasjonen med kor grensen for ulike tilstander, har oppstatt pa grunn av Mattilsynets bruk av overtredelsesgebyr, der ein har sett at bade produsentar og sjaforar har fatt overtredelsesgebyr for transport av dyr dei trudde var transportdyktige. Slakteria har praksis for a stole pa at sjaforen silar ut dei dyra som ikkje er transportdyktige, men skal kjottbransjen kunne betre dyrevelferda for slaktedyr sa ma produsenten involverast tettare. Dette gjeld ogsa palessingstilhova, som er ein viktig faktor for korleis dyra opplever transporten – oftast viktigare enn transporttida.

Forbetring av palessingstilhova vil kunne spare slakteria for stor summar pa grunn av mindre tidsbruk. I dag gar mellom 1⁄3 og . av transporttida med til a lesse dyra pa gardane. Pa storfe har dette ogsa blitt hogaktuelt med bekjempingsplanen for BRSV og BCoV og arbeidet for trygg og smittesikker inn- og utlasting av storfe.

TRANSPORTTID VIKTIG
Transporttid er for mange rekna for a vera det viktigaste kriteriet ein kan male dyretransport pa – dess kortare dess betre. I praksis er likevel dyretransport ei sa kompleks oppleving for eit dyr at det blir for enkelt a redusere dyrevelferd under transport til a male kor lang tid det tek. Under norske tilhove der den gjennomsnittlege transporttida er under fire timar, vil handtering av dyra pa garden ha storst innverknad pa dyras velferd.

Samstundes ma ein ikkje gloyme at forskriftsbrot og avvik fra god praksis, som til domes feil ventilasjon og uforsiktig koyrestil, far storre konsekvensar for dyras velferd pa ein lang tur enn pa ein kort tur. Det er summen av dyrets evne til a tole transport, kor lenge transporten varer og kvaliteten pa den, som avgjer kor god velferda til eit dyr under transport er. Det er eit samspel mellom dyra, miljoet og personellet som handterer dyra. Personellet sin kompetanse og evne til a ta rett avgjerd til rett tid er heilt avgjerande. Det fysiske miljoet som dyra moter under klargjering pa garden, palessing og transport er ogsa svart viktig.

BONDENS OG TRANSPORTØRENS VURDERINGAR
Den viktigaste enkeltfaktoren for korleis dyra opplever a bli transportert, er tilstanden til dyret. Eit friskt og sterkt dyr i god kondisjon er meir robust for alle slags pakjenningar enn eit dyr som er svekka pa grunn av alder, sjukdom, underforing eller fysisk pakjenning. Dyrebilsjaforens dilemma er at han har darlege foresetnader til a identifisere dei dyra som er mindre transportdyktige.

Sjaforen har og lite handlingsrom til a gje enkeltdyr spesialbehandling. Han er heilt avhengig av at han far tilstrekkeleg informasjon om dyra fra den som kjenner dei best – eigar eller roktar. Det er eit forskriftskrav at bonden skal vurdere dyra for transport og informere om ting som er relevant for det enkelte dyrets velferd. Mangelfull informasjon eller feil informasjon om dyr med avvik far ofte alvorlege konsekvensar for dyret.

Les mer i Animaliarapporten Kjøttets tilstand 2016.

STRESSMEISTRING
Graden av tilvenning er ein annan faktor som sterkt paverkar opplevinga dyra har rundt handtering, palessing og transport. For a sikre god velferd i samband med transport, er det det viktig at bonden har vent dyra til handtering, flytting og transport. Dyr som aldri har sett anna enn bingen dei er fodt i blir svart stressa av nye inntrykk den dagen dei skal ut derifra. For alle dyr burde eit ≪grunnkurs i stressmeistring≫ vera obligatorisk, slik at dei taklar motet med nye miljo best mogleg.

I moderne husdyrhald er dette ofte ein naturleg del av drifta ved at dyr blir veid, flytta og handtert regelmessig. Utfordringa er storre i ekstensive driftsformer der dyra er lite handtert og dei fysiske tilhova ofte ligg darleg til rette for handtering. Dome pa dette kan mellom anna vera storferasar som hoglandsfe pa utegang.

BEHOVSTILPASSA DYRETRANSPORT
Dyr som er mindre transportdyktige kan i nokre tilfelle transporterast dersom ein kan auke kvaliteten og standarden, slik at dyret ikkje blir pafort ytterlegare liding som ein folgje av transporten. Dette betyr i praksis oftast at ein gjev dyret betre plass, rikeleg med stro og egna selskap. Men dette varierer mellom dyreslaga. Gris og sau blir lite paverka av transporttida, medan eldre kyr ofte blir slitne av a sta i lengre tid. Dette ma sjaforen ogsa ta med i vurderinga av om eit dyr som ikkje er fullt ut transportdyktig kan takast med.

Ofte involverer transport endringar i dei etablerte rangordningane dyra har pa garden slik at det oppstar slassing og eventuelt skader. Omgruppering er i mange situasjonar vanskeleg for dyrebilsjaforen a unnga da det i stor grad blir bestemt av gardens driftsopplegg. Ein bor likevel arbeide for a handtere dyra i dei same sosiale gruppene gjennom heile verdikjeden, fra palessing ute pa gard til slakting. Dette arbeidet er komplisert og krev samhandling mellom bonde, dyrebilsjafor og slakteri.

Les mer i Animaliarapporten Kjøttets tilstand 2016.

DYRETRANSPORT I TAL
Trass i omfattande endringar i slakteristrukturen, har transporttida inn til slakteri endra seg lite dei siste 20-ara. I 1996 var det 65 slakteri i Noreg, og ved utgangen av 2015 var det 28 slakterier. Det har innafor Nortura vore ein nedgang i transporttida for gris fra 3,3 timar i 2005 til 2,6 timar i 2015. Slakteria tilknytt Kjott- og fjorfebransjens landsforbund (KLF) har ogsa hatt ein reduksjon i transpottida for gris fra tre timar i 2010 til 2,8 timar i 2012. Transporttida for smafe er ogsa redusert hja Nortura medan det har vore ein liten auke hja KLF-slakteria. For storfe har det vore ein liten auke i Nortura medan KLF-slakteria ikkje har hatt noko endring innafor den perioden me har tal for.

TRANSPORTDØD – EIN INDIKASJON PÅ DYREVELFERD
Ein mykje brukt definisjon pa dyrevelferd, er dyret si evne til a takle sitt miljo. Dyr som dor under eller etter transport, har definitivt ikkje takla sitt miljo, og velferda til dyret har vore deretter. Det er difor vanleg a bruke andelen som dor under og etter transport som ein indikasjon pa dyras velferd. Registreringar av dyr som dor under transport og oppstalling pa slakteri var fram til 2010 samla inn av Mattilsynet og kjottkontrollane pa det enkelte slakteri. For opprettinga av Mattilsynet, hadde hhv.

Statens dyrehelsetilsyn og Statens naringsmiddeltilsyn ansvaret. I 2010 innforte kjottbransjen ei ordning der slakteria sjolve rapporterer inn dyr som dor til Animalia. Det vart ogsa innfort eit kodesystem for dyr som blir nodavliva av velferdsgrunnar. Denne endringa har medfort at Animalia kan analysere endringar i transportdodtala og finne tiltak for a betre dyrevelferda under transport. I resten av artikkelen blir dod og nodavliva under transport og oppstalling pa slakteri omtalt som transportdod om ikkje anna er spesifisert.

Les mer i Animaliarapporten Kjøttets tilstand 2016.

LÅGARE TRANSPORTDØD HJÅ GRIS
Utfordringane med transportdod har vore storst innafor griseproduksjonen, og difor har ein hatt storst fokus pa transportdod hja slaktegris. Det er ogsa hja gris ein har statistikk som gar lengre tid tilbake. Det var sarleg pa slutten av 80-talet ein sag reduksjon i tapa av gris under og etter transport. Dette har samanheng med utryddinga av ein genvariant hja gris som er sterkt assosiert med sirkulasjonssvikt og transportdod. Dyr med denne genvarianten i dobbel dose far ofte ein sterk stressreaksjon i samband med transport.

Genet har blitt kalla halotan-genet pa grunn av reaksjonen hja dyra under halotananestesi. Genvarianten er framleis tilstades i griserasar i land utanfor Norden, og dette kan vera noko av forklaringa pa at Norden har mindre transportdod hja gris enn andre land. Arbeidet med a eliminere genvarianten er eit godt dome pa bruk av avl for a betre dyras velferd.

SMÅFE OG STORFE
Statistikken over transportdode smafe varierer noko fra ar til ar, men det er vanskeleg a sja tydeleg tendens over tid. Dette gjeld ogsa for storfe der talet dode dyr pr. ar ligg mellom 15 og 20 individ. Dette gjer at ei enkel trafikkulykke vil kunne gje stort utslag pa statistikken.

Les flere saker fra siste utgave av bladet Kjøtt- og eggprodusenten.

Utviklet av 07 Web
Bransjeoversikt

Annonser